|
OBEZİTE
OBEZİTE
Şişmanlık vücudumuzda aşırı miktarda yağ
birikmesidir. Ağırlığı fazla olan kişilerin hepsi şişman olarak kabul
edilmez. Bazı kişilerde kas gelişimi fazlaysa bu da ağırlığı artırır.
Bu nedenle şişmanlık ile ağırlık aynı anlama gelmemektedir. Dünya
Sağlık Örgütü (WHO), şişmanlığı ‘vücutta sağlığı bozacak ölçüde anormal veya aşırı miktarda yağ birikmesi’
olarak tanımlamıştır. 18 yaşındaki erkeklerde vücut ağırlığının
%15-18’ini, kızlarda ise %20-25’ini yağ oluşturur; erkeklerde bu oran
%25’i kadınlarda ise %30-35’i aşarsa şişmanlık ortaya çıkar.
Şişmanlığın tıp dilindeki adı ‘obezite’dir.
Nedeni tam olarak açıklığa kavuşturulamamış olmakla beraber,
şişmanlığın oluşumunda anne ve babamızdan aldığımız genetik yük,
yaktığımızdan fazla gıda almak ve hareketsizlik önemli rol oynar.
Şişmanlık, gerek ülkemizde gerekse diğer ülkelerde,
en önemli sağlık problemlerinden biridir ve salgın bir hastalık halini
almıştır. Şişmanlık, sadece şeker, kalp ve damar hastalıkları ve
tansiyon yüksekliğine neden olmakla kalmaz, ömrümüzü de kısaltır.
Neden Kilo Alırız?
Vücudumuzun normal bir kiloda kalması için
yakabildiğimiz kadar gıda almamız gerekir. Eğer yakabileceğimizden daha
fazla gıda alırsak, fazla kaloriler vücudumuzda yağ olarak birikir ve
şişmanlık ortaya çıkar. Şişmanlığın giderek salgın halini almasının
altında, kolay yaşam biçimi nedeniyle hareket azalması, fazla kalori
alımı ve fast-food türü yeme alışkanlıklarının artması önemli rol
oynar.
Hangi Olaylar Kilo Almamıza Neden Olmaktadır?
Erişkin yaşlarda kilo almaya veya şişmanlığa neden
olan başlıca faktörler hareketsizlik ve aşırı beslenmedir. Bunun
dışında yaşın ilerlemesiyle de kilo almaya başlarız. Kadınlar için kilo
alımının en fazla olduğu dönemler gebelik, emzirme ve menopoz
dönemleridir. Kadınlarda doğum sayısı arttıkça kiloların da arttığı
gözlenir. Tiroit bezi yetmezliği (hipotiroidi),
böbreküstü bezinin aşırı kortizol üretmesi ve yumurtalıklardaki
kistlerle karakterize polikistik over hastalığı gibi hormon
bozuklukları da kilo alımının önemli nedenleridir. Evlendikten
sonra düzenli yeme döneminin başlaması veya sigarayı bırakınca iştahın
artması da kiloyu artıran olaylardır. Aşırı alkol, depresyon ve bazı
psikolojik sorunlar, emeklilik ve gece vardiyasında çalışmak gibi, bazı
sosyal ve psikolojik nedenler kilo alımında önemli etkenlerdir. Anne ve
babamızdan aldığımız genetik yük de kilo alımının önemli bir nedenidir.
Anne ve babanın şişman olması veya şeker hastası bir anneden doğmak da
kilo alma açısından risk anlamına gelir.
Çocukluk Çağında Şişmanlık :
Çocukluk çağında şişmanlığın ortaya çıkmasında da,
erişkinlerde olduğu gibi genetik yük, beslenme ve hareket azlığı önemli
rol oynar. Anne ve babanın şişman olması, ailedeki hareketsiz yaşam
biçimi ve ailedeki yanlış beslenme alışkanlığı, çocuklarda şişmanlık
görülmesinin önemli nedenleridir.
Yaşamın Hangi Dönemlerinde Kilo Alma Riski Vardır:
Yapılan çalışmalar aşağıda gösterilen dönemlerde kilo alındığını göstermiştir:
·Gebelik
·5-7 yaşlar
·Ergenlik dönemi
·Menopoz
·Erken erişkinlik dönemi (25-35 yaş)
·Başarılı bir kilo vermenin arkasından gelen dönem.
Ailesel Şişmanlık:
Şişmanlığın aileyle ilintili olduğu yıllardır
bilinen bir gerçektir. Anne ve babası şişman olan kişilerin
çocuklarında, şişmanlık daha sık görülür. Anne ve babası aşırı kilolu
çocukların %80’inde, anne ve babasından birisi aşırı kilolu olanların
%40’ında, anne ve babası normal kilolu olanların ise %10’unda erişkin
döneminde şişmanlama riski vardır.
Yapılan genetik çalışmalar, anne ve babamızdan gelen
bazı genetik bozuklukların, kilo alımında önemli rol oynadığını
göstermiştir. Şişmanlığın oluşumunda kalıtımın %35-50 oranında rol
oynadığı artık bilinmektedir.
Psikolojik Faktörler Şişmanlığa Neden Olur:
Bazı psikolojik rahatsızlıkların da şişmanlık yaptığı bilinmektedir. Stres ve depresyon şişmanlığa ve aşırı atıştırmaya neden olur. Bu hastaların bir kısmında tıkanırcasına yeme krizleri ve gece atıştırmaları fazla görülür.
Kilo Almaya Neden Olan Yanlış Yeme Davranışları:
Kilo almada yanlış yemek yeme alışkanlıklarının da önemli bir yeri vardır. Bunları şöyle sıralayabiliriz:
- Hızlı yemek yemek, büyük lokmalar halinde yemek, az çiğnemek ve çatalı-kaşığı elinden hiç bırakmamak
- Öğün atlamak, öğün aralarında devamlı atıştırmak
- Televizyon seyrederken, kitap veya gazete okurken yemek yemek
- Üzüntü ve sıkıntılı durumda aşırı yemek yemek
- Çok fazla yemek yemek
- Ziyaret ve davetlere sık katılmak, tatlı ve şeker ikramlarını reddetmemek
- Akşam yemeğinden sonra, yatıncaya kadar devamlı bir şeyler yemek
- Az su içmek
- Akşam eve gelince yemeğe kadar abur-cubur yemek
Hormon Bozukluklarına Bağlı Şişmanlık:
Bazı hormon bozuklukları kilo almanın önemli bir
nedenidir. Şişman bir kişide bu hormon hastalıklarının olup olmadığı
mutlaka araştırılmalıdır. Kilo almanın sık görüldüğü hormon
hastalıkları, sıklıkla tiroit bezi yetmezliği , insülin direnci,
prolaktin yüksekliği, kortizol fazlalığı veya böbreküstü bezinin aşırı
çalışmasıdır.
|
| |
|
|
|
|
|
OBEZITE
